Yatırım Getirisi (ROI) Hesaplayıcı (Toplam ve Yıllık)

Yatırım getirisi, bir şeyin yapmaya değip değmediğini ölçmenin en yaygın kullanılan yoludur. Teknik terimleri bir kenara bırakırsanız ROI yalnızca bir orandır: elinizde kalanın başta koyduğunuza bölünüp yüzde olarak ifade edilmiş hâli. Yüzde 25 ROI, 1 lirayı 1 lira 25 kuruşa çevirdiğiniz anlamına gelir. Eksi bir ROI, varlığın para kaybettirdiği anlamına gelir.

Bu hesaplayıcı size bir değil iki ROI verir ve aradaki fark önemlidir. Toplam ROI, tüm elde tutma süresi boyunca elde edilen basit yüzde kazançtır; o sürenin ne kadar uzun olduğunu dikkate almaz. Yıllık ROI, kazancı başka yıllık oranlarla kıyaslayabileceğiniz yıl başına bir değere çeviren bileşik yıllık büyüme oranıdır. İki yılda yüzde 40 toplam getiri, on yılda yüzde 40'tan çok daha iyi bir sonuçtur ve bunu bir bakışta yalnızca yıllık rakam gösterir.

ROI en çok benzeri benzerle kıyasladığınızda işe yarar. Bir kiralık gayrimenkulün yıllık ROI'si bir endeks fonunun yıllık getirisiyle kıyaslanabilir. Bir alıp satmanın toplam ROI'si başka bir alıp satmanın toplam ROI'siyle kıyaslanabilir. Aslında neye karar verdiğinize göre ikisinden birini seçin; cevap çok daha berraklaşır. Pratik bir kural olarak, süreler birbirinden çok farklıysa yıllık rakama, birbirine yakınsa toplam rakama güvenin; ikisini bir arada okumak, tek bir yüzdeye bakmaktan çok daha fazlasını anlatır. Tüm sonuçlar WhatIP'nin tahminleridir, mali tavsiye değildir.

Bu hesaplayıcı neyi sayar, neyi saymaz

Girişler bilerek basit tutulmuştur: ne koydunuz, şimdi ne değerinde, ne kadar süre tuttunuz ve komisyon ya da masraf olarak ne kadara mal oldu. Çıktı, masraflar düşülmüş ROI'nizdir, hem toplam hem yıllık, artı net kazancın tutarı.

Hisse senedi ve borsa yatırım fonu yatırımlarında, temettüleri yeniden yatırdıysanız ya da toplam getiri analizi yapıyorsanız son değere temettüleri dahil edin. Temettüleri nakit aldıysanız, yatırımı nasıl düşünmek istediğinize göre dahil edip etmeyeceğinize karar verin.

Gayrimenkulde son değer, satışta fiilen elde ettiğiniz, yani emlakçı komisyonu ve masraflar düşüldükten sonraki tutar olmalı; bunları masraf alanına koyabilirsiniz. Satılmamış bir mülk için kâğıt üstünde ROI hesaplıyorsanız, ilan sitesindeki fiyatı değil, satışta elinize geçecek gerçekçi tutarı kullanın.

Proje ve yan işlerde, başlatmak için harcadığınız her şeyi başlangıç yatırımı sayın; şimdiye dek topladığınıza, satabileceğiniz tutarı ekleyip son değer olarak alın. Her iki rakamda da dürüst olun.

Yıllık ROI ne zaman doğru sayıdır

Farklı sürelerle tutulan yatırımları kıyaslarken her zaman yıllık ROI kullanın. Bileşik büyümenin matematiği yüzünden, iki yılda yüzde 60 toplam getiri, bir yılda yüzde 20 getirinin üç katı iyi değildir. Yıllık bazda yalnızca biraz daha iyidir, yılda yaklaşık yüzde 26,5.

Ölçütlerle kıyaslarken yıllık ROI kullanın. Borsanın geçmiş getirileri yıllık olarak verilir. BIST 100'ün uzun vadede yılda ortalama belli bir yüzde getirdiğini söylüyorsanız, bunu kendi yıllık ROI'nizle doğrudan kıyaslayıp yatırımınızın piyasayı geçtiğini mi geride kaldığını mı görebilirsiniz.

Toplam ROI ne zaman doğru sayıdır

Zaman ufkunun pek değişmediği kısa vadeli kararlarda toplam ROI kullanın. Altı aylık bir alıp satmayı başka bir altı aylık alıp satmayla yalnızca toplam ROI üzerinden kıyaslamak gayet uygundur.

Finanstan anlamayan bir kişiye getiriyi açıklarken de toplam ROI uygundur. Paranızı ikiye katladınız ifadesini insanlar, altı yılda yüzde 12 yıllık bileşik getiri elde ettiniz ifadesinden daha kolay anlar. İkisi aynı şeyi anlatıyor olabilir ama ilki daha çok yer eder.

ROI'de yaygın hatalar

Masrafları atlamak. Alım satım komisyonları, gayrimenkul işlem masrafları, fon gider oranları, performans ücretleri ve yönetim ücretleri gerçek getiriyi düşürür. Yüzde 1,5 ücretten önce yüzde 8 getiren bir fon size yüzde 8 değil, yüzde 6,5 getirdi. Hesaplayıcı masrafları kazancınızdan çıkarır.

Seçeneklerle kıyaslamayı unutmak. Tek başına ROI pek bir şey söylemez. Yüzde 7 getiri, vadeli mevduata göre harika, benzer bir borsa endeksine göre vasat görünür. Her zaman bir ölçüt seçin.

Riske göre düzeltmemek. Oynak tek bir hisseden gelen yüzde 12 ile çeşitlendirilmiş bir portföyden gelen yüzde 12, hesaplayıcı aynı sayıyı gösterse bile aynı şey değildir. Risk, o getiriyi yeniden elde etme olasılığını etkiler.

Enflasyonu göz ardı etmek. Yatırımınız, enflasyonun yüzde 4 seyrettiği aynı dönemde yüzde 5 getirdiyse, gerçek getiriniz yüzde 1'e yakındır. Özellikle uzun ufuklarda, satın alma gücündeki artışı anlamak için bu hesaplayıcının yanında bir enflasyon hesaplayıcısı kullanın.

Çözümlü bir örnek

Diyelim ki üç yıl önce 1.600.000 ₺'lik bir endeks fonu aldınız ve şimdi 2.120.000 ₺ değerinde. Bu üç yılda yönetim ücretleri toplam 24.000 ₺ tuttu. 1.600.000 ₺, 2.120.000 ₺, 3 yıl ve 24.000 ₺ masraf girin.

Toplam ROI yüzde 31'dir. Net kazanç 496.000 ₺. Yıllık ROI yaklaşık yüzde 9,4'tür. Bu sayı, aynı üç yıllık pencerede BIST 100 ile, bir tanıdığınızın gayrimenkul alıp satmasıyla ya da kendi tahvil portföyünüzle doğrudan kıyaslamanızı sağlar. Yıllık rakam olmadan yalnızca 496.000 ₺ kazandığınızı bilirdiniz; bu işe yarar ama sermayenizin iyi bir kullanımı olup olmadığı hakkında hiçbir şey söylemez. İşte bu yüzden herhangi bir yatırımı kıyaslarken yıllık getiri en güvenilir ölçüt olarak kalır.

Aynı örneği biraz değiştirip mantığı pekiştirelim. Diyelim ki fon üç yıl yerine altı yılda 2.120.000 ₺'ye ulaştı. Toplam ROI yine yüzde 31 çıkar, çünkü başlangıç ve son değer aynıdır; ama yıllık ROI artık yaklaşık yüzde 4,6'ya iner, çünkü aynı kazanç iki kat uzun sürede elde edilmiştir. Toplam rakam değişmezken yıllık rakamın yarıya yakın düşmesi, sürenin neden bu kadar önemli olduğunu ve neden iki yatırımı yalnızca toplam ROI'ye bakarak kıyaslamanın yanıltıcı olabileceğini açıkça gösterir. Bir yatırımın gerçekten iyi olup olmadığını anlamak istiyorsanız, önce ne kadar sürede o getiriyi verdiğini sorun.