Enflasyon Hesaplayıcı: Bugünkü Para ve Gelecekteki Alım Gücü

Enflasyon sessiz bir vergidir. Maaş bordronuzda ya da banka ekstrenizde görünmez ama her liranın satın aldığı malı yıldan yıla usulca azaltır. Yıllık yüzde 30'luk bir oran tek bir yıl için bile dişe dokunur, üst üste birkaç yıl sürünce sonuç çarpıcı olur. Bugün cebinizdeki 50.000 ₺, yılda yüzde 30 enflasyonla beş yıl sonra ancak bugünün parasıyla 13.500 ₺ kadarını alabilir. İşte emekliliğe yetecek kadar biriktirdiğinizi sanmak ile parayı yetersiz bulmak arasındaki fark budur.

Bu hesaplayıcı aynı sorunu iki açıdan gösterir. Birincisi, bugünkü paranın gerçek alım gücünün geleceğe taşınmış halidir. Bugünkü 50.000 ₺'lik bir acil durum fonu, yılda yüzde 30 enflasyonla beş yıl sonra bugünün parasıyla yaklaşık 13.500 ₺ kadar alabilir. İkinci açı bunun tersidir: bugünkü alım gücünü korumak için gelecekte ne kadar paraya ihtiyacınız var? Bugün 50.000 ₺'nin aldığını alabilmek için aynı oranda beş yıl sonra yaklaşık 185.700 ₺ gerekir.

Gireceğiniz doğru oran, vadenize ve hangi ülke için tahmin yaptığınıza bağlıdır. Türkiye'de uzun vadeli planlamada, son yılların yüksek seyrini göz önüne alarak yüzde 30 ile yüzde 50 arası temkinli bir başlangıç noktasıdır; bazı dönemlerde bu çok daha yukarı çıktığı için TÜFE'nin gidişatını izleyerek karar verin. Gelişmiş ülkeler için yüzde 2 ile yüzde 3 arası uzun dönem ortalamaları yaygındır. Gelişmekte olan piyasalar için o ülkenin kendi uzun dönem enflasyonuna bakın. Tüm sonuçlar WhatIP'in planlama amaçlı tahminleridir, profesyonel danışmanlık değildir.

Enflasyon her uzun vadeli planda neden önemli

Gelecekte bir tarih içeren her finansal kararın içinde gizli bir enflasyon sorunu vardır. Bir köşe yazısında okuduğunuz emeklilik rakamı, emekliliğe otuz yıl olsa bile bugünün parasıyla yazılmıştır. Çocuğunuzun eğitimi için koyduğunuz birikim hedefi bugünkü harç tutarını varsayar. En verimli yıllarınızda kazanacağınızı düşündüğünüz gelir bugünkü maaş ölçeğiyle ifade edilir.

Düzeltme karmaşık değil ama yapılması şart. Gelecekteki herhangi bir para hedefini alın, makul gördüğünüz enflasyon oranıyla bu hesaplayıcıya girin ve enflasyona göre düzeltilmiş gelecekteki parayla gerçekte ne kadara ihtiyacınız olduğunu görün. Bir kuşak önce emekli olanlara servet gibi gelen bir rakam bugün de büyük durabilir, ama yüksek enflasyonla otuz yıl sonra aynı rakam bugünkü değerinin küçük bir kısmını alır.

Enflasyonu düşünmenin iki yolu

Birincisi, bugüne indirgeme bakışıdır. Elinizde gelecekteki bir tutar var ve onun bugünkü alım gücüyle gerçek değerini bilmek istiyorsunuz. Size gelecekte bir ödeme vaat edildiğinde işe yarar: bir emeklilik taahhüdü, bir yıllık gelir poliçesi ya da uzun vadeye yayılmış bir prim gibi. Gelecekteki tutarı tersten hesaplayıcıdan geçirin ve bugün ne ettiğini görün.

İkincisi, hedef bakışıdır. Gelecekte neyi satın alabilmeniz gerektiğini bugünkü ölçüyle biliyorsunuz ve bunun kaç liralık nominal tutara denk geldiğini öğrenmek istiyorsunuz. Emeklilik, eğitim masrafı ya da on yıllar sonra harcanacak herhangi bir birikim hedefini planlarken işe yarar. Hesaplayıcı bunu enflasyona göre büyütülmüş hedef satırı olarak gösterir.

Sağlam duracak bir enflasyon oranı seçmek

Türkiye'de tüketici enflasyonu birçok dönemde gelişmiş ekonomilerin epey üstünde kaldı, bu yüzden uzun vadeli planlamada yüzde 30 ya da üzeri çoğu zaman yüzde 3'ten daha temkinlidir. Daha uzun vadelerde bu oran daha da yukarı çıkabilir, çünkü bazı yıllarda fiyatlar sert biçimde sıçradı. Çok uzun vadelerde kendi ülkenizin geçmişini yansıtan bir değer kullanın.

Yakın geçmiş de önemlidir. Bazı yıllarda enflasyon alışılmışın çok üstüne tırmandı ve uzun süre yüksek kaldı. İçinde bulunduğunuz on yılın uzun dönem ortalamasından yüksek geçeceğine inanıyorsanız oranı yüksek tutun. Son yükselişi geçici bir şok olarak görüyorsanız daha düşük bir değere dönebilirsiniz. Hesaplayıcı her iki senaryoyu da denemenize izin verir.

Bir yıllık sözleşme ya da beş yıllık birikim hedefi gibi kısa vadeli kararlar için yakın dönem tahminini kullanın. Merkez bankası projeksiyonları ve tahvil piyasasına yansıyan beklenen enflasyon makul başvuru noktalarıdır. Emeklilik gibi uzun vadeli kararlarda bu yılın oranına fazla bel bağlamayın. Uzun dönem bir rakam kullanın.

Reel getiri ile nominal getiri

Enflasyonun yatırım matematiğine girdiği en önemli yol, reel getiri ile nominal getiri ayrımıdır. Nominal getiri, hesabınızın kazandığı büyük başlık rakamıdır. Reel getiri ise alım gücü olarak gerçekte elde ettiğinizdir; nominal getiriden enflasyonu çıkarınca bulunur.

Portföyünüz yüzde 45 getiri verdiyse ve enflasyon yüzde 40 olduysa reel getiriniz kabaca yüzde 5'tir. Gerçek alım gücünüzü üst üste büyüten işte bu rakamdır. Uzun vadede hisse senetlerinin reel getirisi yüzde 7 dolayında, tahvillerinki yüzde 1 ile 3 arası, nakdinki ise sıfıra yakın seyretmiştir. Yüksek enflasyon ortamında nakitte bekleyen paranın reel getirisi çoğu zaman eksiye düşer.

Bu hesaplayıcı gelecekteki bir bakiyenin reel değerini sınamanıza imkân verir. Önce bileşik faiz hesaplayıcısıyla tahmini nominal bakiyenizi bulun, sonra o bakiyeyi bu hesaplayıcıdan geçirip bugünkü alım gücüyle ne ettiğini görün.

Enflasyon profili farklı para birimleri

Öntanımlı yüzde 3'lük oran gelişmiş piyasaların para birimleri için uygundur. Türk lirası ya da başka bir gelişmekte olan piyasa parasıyla tahmin yapıyorsanız, o ülkenin daha yüksek uzun dönem enflasyonunu temel alın. Gelişmekte olan piyasaların para birimleri çoğu zaman belirgin biçimde yüksek enflasyon görür. Tarihsel olarak Brezilya reali, Türk lirası ya da Arjantin pesosu, yüzde 3 varsayımını baştan yanlış kılacak enflasyon profillerine sahiptir.

Birikiminizi yüksek enflasyonlu bir para biriminde tuttuğunuzda, enflasyon matematiği makul herhangi bir getiri oranını ezip geçebilir. Yüksek enflasyonlu ekonomilerdeki insanların birikimlerini daha istikrarlı bir para birimine ya da sert varlıklara çevirmesinin bir nedeni de budur. Hesaplayıcı, bu etkinin belirli bir vadede ne kadar büyük olduğunu sayıya dökmenize yardımcı olur.