Vücut Kitle İndeksi (VKİ) Hesaplama

Vücut kitle indeksi, kısaca VKİ, kilonuzu boyunuzla karşılaştırıp sizi zayıflıktan ileri obeziteye uzanan geniş bir aralığın bir yerine yerleştiren, on yıllardır kullanılan pratik bir ölçüttür. Formülü ilk kez Belçikalı istatistikçi Adolphe Quetelet 1830'larda, tek tek bireyler için değil tüm toplulukları incelemek için bir sayı olarak ortaya attı. Modern halk sağlığında yeniden yaygınlaştı çünkü hesaplaması bedava, bir tartı ve bir mezuradan başka hiçbir alet gerektirmiyor ve sıradan vücut yapısına sahip çoğu yetişkinde yağ oranıyla makul ölçüde örtüşüyor. Hesap herkes için aynıdır. Metrik sistemde VKİ, kilogram cinsinden kilonuzun metre cinsinden boyunuzun karesine bölünmesiyle bulunur. Türkiye'de neredeyse herkes kilosunu kilogram, boyunu santimetre olarak bildiği için bu sayıyı çıkarmak için ek bir çevirme yapmanıza gerek yoktur. Örneğin 70 kilogram ağırlığında ve 1,75 metre boyunda biri yaklaşık 23 değerine ulaşır. Sonuç tek bir sayıdır ve Dünya Sağlık Örgütü bunu birkaç aralığa böler. 18,5'in altı zayıflık, 18,5 ile 24,9 arası sözde sağlıklı aralık, 25 ile 29,9 arası fazla kilo, 30 ve üzeri ise obezite bölgesidir; obezite kendi içinde ağırlığı giderek artan üç sınıfa ayrılır. Aşağıdaki hesaplama aracıyla kendi sayınızı bulun ve bu aralıklarda nerede durduğunuzu görün. Unutmayın, VKİ yalnızca bir tarama aracıdır, tanı değildir; sonuçlar planlama amaçlı tahmindir ve hekim görüşünün yerini tutmaz.

VKİ'nin söylediği ve söyleyemediği

VKİ bir tarama aracıdır, tanı değil. Toplum ortalamasında yağ oranıyla bağlantılıdır ama kas kütlesini yağ kütlesinden ayırt edemez. Aynı boyda, kaslı bir halterci ile masa başında oturarak çalışan bir kişi, bambaşka nedenlerle aynı VKİ değerini verebilir. Hekimlerin bu sayıyı klinikte kullanırken hep akılda tuttuğu temel uyarı budur. VKİ'niz fazla kilo veya obezite aralığındaysa ve bunun yanında geniş bel çevreniz, düşük dayanıklılığınız ya da açlık şekerinin yüksekliği gibi metabolik risk etkenleriniz varsa, gerçek sağlık riskiniz ciddiye alınmalıdır. Buna karşılık VKİ'niz yüksek ama beliniz ince, kaldırdığınız ağırlıklar fazla ve kan tahlilleriniz temizse, o VKİ kategorisi büyük ölçüde görüntüden ibarettir.

Sağlıklı aralık ne anlama geliyor

18,5 ile 24,9 arası tesadüfen ortaya çıkmadı. Çoğu yetişkin toplulukta tüm nedenlere bağlı ölümlerin bu bantta en düşük olduğunu gösteren epidemiyoloji verilerinden geliyor. Risk eğrisi tanıdık bir J biçimindedir: hem zayıflık ucunda hem de obezite ucunda risk yükselir, ortası en alçaktır. Eğrinin tam dip noktası yeni araştırmalarda biraz kaydı; bazı çalışmalar 65 yaş üstü için 23 ile 28 arasının daha uygun olabileceğini öne sürüyor. Çocuklar, hamileler ve belirgin kas kütlesi olan kişiler farklı referanslara ihtiyaç duyar; bu yüzden çocuklarda VKİ, yetişkin sınır değerleriyle değil yaşa ve cinsiyete göre ayarlanmış persentillerle yorumlanır.

Bu sayıyı doğru kullanmanın yolu

Üç pratik adım, VKİ'den yalnızca kategorisinin söylediğinden çok daha fazlasını çıkarır. Birincisi, tek bir anlık görüntüye değil gidişata bakın. Bir yılda 26'dan 24'e inen bir VKİ, etiketler ne olursa olsun çok iyi bir haberdir. 22'de duruyormuş gibi görünen ama beş yıl içinde sessizce yukarı tırmanan bir VKİ ise daha sinsi bir uyarıdır. İkincisi, onu bel çevresiyle birlikte değerlendirin. Erkeklerde 102 santimetreyi, kadınlarda 88 santimetreyi aşan bel, VKİ'den bağımsız olarak metabolik risk taşıyan karın yağına işaret eder. Üçüncüsü, onu bir sonuç değil, hekimle bir sohbetin başlangıç noktası sayın. VKİ kategorisi size daha derine inmeniz gerekip gerekmediğini söyler, sağlıklı olup olmadığınızı değil.

Akılda tutulması gereken sınırlar

Bazı Asya topluluklarında VKİ riski olduğundan düşük gösterir; çünkü metabolik komplikasyonlar Dünya Sağlık Örgütü'nün evrensel eşiklerinden daha düşük değerlerde ortaya çıkabilir. Çeşitli Asya sağlık kuruluşları, küresel 25 ve 30 yerine 23'ü fazla kilo, 27,5'i obezite olarak okumayı önerir. Buna karşılık VKİ, kas kütlesi kilolarını şişiren sporcularda riski olduğundan yüksek gösterir. İyi çalışmış 95 kilogramlık bir güç sporcusu, yüzde sekiz yağ oranıyla 32 VKİ değerinde olabilir; tablo buna obez der ama aslında bu sağlıklı bir vücuttur. VKİ yaşlılarda da yanıltıcı olabilir; omurlar arası diskler sıkıştıkça ve duruş değiştikçe boy ömür boyu bir ila üç santimetre kısalır, böylece gerçek bir kilo artışı olmadan VKİ yükselir. Üstelik VKİ, yağın nerede biriktiği hakkında hiçbir şey söylemez; oysa bu, toplam miktardan daha önemlidir. Organların çevresindeki iç yağ metabolik açıdan etkindir ve obezitenin getirdiği kalp damar ve diyabet riskinin büyük kısmını sürükler. Deri altındaki yağ ise daha çok görüntüye ilişkindir ve çok daha az tehlikelidir. Aynı 30 VKİ değerine sahip iki kişinin metabolik durumu, yağları bellerinde mi yoksa kalça ve uyluklarında mı toplandığına bağlı olarak tümüyle farklı olabilir.

VKİ'den sonra atılacak adımlar

VKİ'niz sağlıklı aralığın dışında olduğunuzu gösteriyorsa, atılacak adımlar yöne bağlıdır. Zayıflık değerleri yetersiz beslenmeyi, bir tiroit sorununu, bir emilim bozukluğunu ya da altta yatan bir hastalığı yansıtabilir ve özellikle bu eğilim son zamanlarda başladıysa hekimle araştırılmaya değer. Fazla kilo ve obezite değerleri ise tip 2 diyabet, kalp hastalığı, çeşitli kanserler ve eklem sorunları için uzun vadede önemli risk taşır; ama bunlar aynı zamanda çoğu yetişkinin karşılaştığı en değiştirilebilir sağlık riskleridir. Beslenme değişikliği, düzenli hareket ve kimi zaman uygun bir ilacın birleşimi, gidişatı birkaç ay içinde işe yarar bir yöne çevirebilir. VKİ tek başına yalnızca bir anlık fotoğraftır; asıl önemli olan yıldan yıla gidişattır.

Bu WhatIP hesaplama aracını bir başlangıç noktası olarak kullanın. Sonucu okuyun, sizi nereye yerleştirdiğini düşünün ve bu bilgiyle hem kendinize hem de sağlığınızı korumanıza yardım eden kişilere daha iyi sorular sorun. Sonuçlar tahmindir ve tıbbi tavsiyenin yerini tutmaz.